Joanna Gryzik przyszła na świat 29 kwietnia 1842 roku w Porębie koło Rudy Śląskiej. Pochodziła z ubogiej rodziny — ojciec Jan pracował przy hutach, matka Antonia była służącą. Jako kilkulatka trafiła pod opiekę Emilii Lukas, gospodyni w domu Karla Godulli. Spotkanie z magnatem zadecydowało o jej dalszym losie.
Jak zdobyła majątek?
W wieku około czterech lat Joanna wręczyła Karolowi Godulli bukiet polnych kwiatów i poprosiła o bajkę. Gest dziecka sprawił, że magnat objął nad nią opiekę, zapewnił wychowanie i nauczyciela. Na dzień przed śmiercią, w 1848 roku, Godulla sporządził testament, w którym znaczną część majątku zapisał dziewczynce.
Dokumenty i relacje różnią się co do szczegółów spisu majątku — jedne źródła wymieniają kilkanaście kopalń galmanu i kilkadziesiąt kopalń węgla, inne podają mniejsze zestawienia i udziały. Pewne jest, że w zapisie znalazły się także cztery duże majątki ziemskie, w tym dobra w Szombierkach-Orzegowie, Bobrku, Bujakowie i Chudowie-Paniówkach. Wykonawcą testamentu i opiekunem został prawnik Maksymilian Scheffler, który z obawy o życie Joanny ukrył ją m.in. w klasztorze Urszulanek we Wrocławiu.
Jak wyglądało życie osobiste i gospodarowanie majątkiem?
Po zakończeniu nauki Joanna otrzymała nobilitację od króla pruskiego i od 6 października 1858 roku używała tytułu szlacheckiego. 15 listopada 1858 roku poślubiła hrabiego Hansa Ulricha Gottharda Schaffgotscha. W 1859 roku małżonkowie zakupili dobra w Kopicach, które przez kolejne dekady rozbudowywali i przekształcali w rezydencję z parkiem.
Joanna aktywnie zarządzała zakładami wydobywczymi i przemysłowymi. W 1905 roku przekształciła przedsiębiorstwo w spółkę akcyjną z kapitałem 50 milionów marek, obejmując udziały o wartości 49 980 000 marek. Razem z mężem fundowała kościoły, szkoły, szpitale i sierociniec. W 1909 roku doprowadziła do ponownego pochówku Karla Godulli w kościele w Szombierkach.
Co stało się z grobem po II wojnie światowej?
Joanna zmarła we śnie 21 czerwca 1910 roku w Kopicach. Pogrzeb 24 czerwca 1910 roku zgromadził tłumy i członków śląskiej elity, a ciało złożono w rodzinnym mauzoleum obok kościoła. Po 1945 roku mauzoleum zostało splądrowane. Według relacji, szczątki Joanny i jej męża były wyciągnięte z trumien i pozostawione na terenie posiadłości, a część zwłok i trumien potomków była później rozrzucona w krypcie.
W 1977 roku ówczesny proboszcz skontaktował się z prawnukiem rodziny i, za zgodą potomków, zebrał szczątki oraz zorganizował ich pogrzeb symboliczny w zbiorowej mogile przy kościele — koszt pomnika pokrył hrabia Hans Ulrich (III) Schaffgotsch. W kolejnych latach miejsce pochówku i mauzoleum przechodziło kolejne zmiany; wiosną 2017 roku podjęto decyzję o usunięciu starych nagrobków z placu kościelnego, a w 2020 roku przeprowadzono prace konserwatorskie i uroczysty ponowny pochówek w odrestaurowanym mauzoleum przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uroczysty pochówek odbył się 20 czerwca 2020 roku.
