| Dane | |
|---|---|
| Pełne nazwisko | Henryk Bereska |
| Urodzenie | 17 maja 1926, Szopienice (obecnie Katowice) |
| Śmierć | 11 września 2005, Berlin |
| Zawód | Tłumacz literatury polskiej na niemiecki; poeta |
| Kariera | |
| Studia | Germanistyka i slawistyka, Uniwersytet Humboldta (Berlin) |
| Praca | Redaktor w Aufbau-Verlag (do 1955); później tłumacz |
| Wybrane fakty | Członek Stowarzyszenia Pisarzy Niemieckich i niemieckiego PEN Clubu; ponad 200 książek przetłumaczonych |
Henryk Bereska pochodził ze śląskiej robotniczej rodziny. Zyskał rozpoznawalność jako tłumacz polskiej literatury na język niemiecki oraz jako poeta i autor aforyzmów.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w Szopienicach, dziś dzielnicy Katowic. We wrześniu 1939 pełnił obowiązki polskiego harcerza. W 1944 został wcielony do Luftwaffe, a po wojnie trafił do niewoli amerykańskiej.
Po zakończeniu działań wojennych odmówił współpracy z organami bezpieczeństwa Polski Ludowej i przekroczył zieloną granicę, uciekając do Niemiec. Początkowo pracował jako niewykwalifikowany robotnik rolny. Po powstaniu NRD zamieszkał w Berlinie Wschodnim, uzyskał maturę i studiował germanistykę oraz slawistykę na Uniwersytecie Humboldta.
Praca translatorska i twórczość
Po studiach pracował jako redaktor w wydawnictwie Aufbau-Verlag do 1955 roku. Mieszkanie berlińskie miało okna wychodzące na Mur Berliński; później zostały zamurowane, lecz Bereska nadal słyszał strzały oddawane do próbujących ucieczki na Zachód. Z tych powodów tłumaczenia wykonywał także poza miastem, w domku letniskowym w Kolbergu (gmina Heidesee na Łużycach Dolnych).
Tłumaczył na język niemiecki autorów takich jak Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid i Tadeusz Różewicz. Przełożył więcej niż dwieście książek. Zaczynał zapisywać przekłady ręcznie; jego żona Gilda następnie przepisywała je maszynowo. W latach 80. XX wieku rozpoczął publikowanie własnych utworów literackich, w tym wierszy i politycznych aforyzmów.
Nagrody i odznaczenia
Wyróżnienia i nagrody otrzymywał przez wiele lat, między innymi:
- Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1967)
- Nagroda Funduszu Kultury
- Nagroda im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1986)
- Nagroda Polskiego PEN Clubu (1994)
- Nagroda literacka im. Hansa Sahla (2000)
- Nagroda Śląska Kraju Dolnej Saksonii
- Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego (2001)
- Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (2001)
- Laureat pierwszej edycji nagrody Transatlantyk przyznanej przez Instytut Książki (2005)
- Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1997)
- Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998)
Upamiętnienie
Z okazji setnej rocznicy urodzin Henryka Bereski, 17 maja 2026 roku, w Słubicach i we Frankfurcie nad Odrą zaplanowano cykl wydarzeń zatytułowany „W nurcie słów”. Program obejmuje rejsy literackim statkiem po Odrze, spektakl teatralny oraz otwarcie wystawy poświęconej jubilatowi.
