| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 13 marca 1902, Katowice |
| Zgon | 23 lutego 1975, Paryż |
| Zawód | malarz, rzeźbiarz, grafik |
| Znany z | seria „Lalka” |
| Rodzice | Hans Johann Bellmer, Maria Donnerstag |
| Edukacja | Wyższa Szkoła Techniczna w Berlinie (od 1923) |
Hans Bellmer urodził się w Katowicach i rozpoczął karierę artystyczną w Niemczech, by później osiedlić się w Paryżu. Zyskał rozgłos dzięki serii przedstawień lalek o wyraźnie prowokacyjnym charakterze, a po przeprowadzce do Francji związał się ze środowiskiem surrealistów.
Życiorys i początki
Urodził się w Katowicach, w domu przy ulicy A. Mickiewicza 10. Rodzina mieszkała także w kamienicy przy obecnej ulicy T. Kościuszki 47. Był synem inżyniera Hansa Johanna Bellmera i Marii Donnerstag. W 1923 roku rozpoczął naukę w berlińskiej Wyższej Szkole Technicznej.
Seria „Lalka” i działalność artystyczna
Bellmer zasłynął z realizacji instalacji i fotografii przedstawiających lalki wielkości ludzkiej, często zmutowane i ustawione w niekonwencjonalnych pozach. Pierwszy cykl pojawił się w 1935 roku jako zestaw fotografii pod tytułem „Wariacje na temat montowania rozczłonkowanej małolatki” w czasopiśmie surrealistów „Minotaure” (nr 6). Druga seria z 1938 roku służyła jako ilustracja do wierszy Paula Éluarda w magazynie „Messages”.
W 1938 roku w Berlinie Bellmer anonimowo wydał książkę zatytułowaną „Die Puppe” („Lalka”), zawierającą dziesięć czarno‑białych zdjęć ukazujących lalkę w tableau vivant, czyli w aranżacjach będących żywymi obrazami. Twórczość tę interpretowano jako odpowiedź na obowiązujący wtedy w Niemczech kult „perfekcyjnego ciała”.
Przeprowadzka do Paryża i reakcji władz
Po dojściu nazistów do władzy sztuka Bellmera została uznana przez władze niemieckie za zdegenerowaną. W 1938 roku opuścił Berlin i przeniósł się do Paryża. W stolicy Francji włączył się do środowiska surrealistów i kontynuował eksperymenty artystyczne.
II wojna światowa i okres powojenny
W czasie drugiej wojny światowej Bellmer współpracował z ruchem oporu, produkując fałszywe paszporty. Został zatrzymany i spędził większość wojny w więzieniu Camp des Milles w Aix‑en‑Provence. Po wojnie pozostał w Paryżu.
Po 1945 roku porzucił tworzenie lalek i skoncentrował się na erotycznych rysunkach oraz fotografii. W 1954 roku poznał Unicę Zürn; byli parą do jej samobójstwa w 1970 roku. Bellmer był aktywny zawodowo do lat sześćdziesiątych XX wieku. Zmarł w Paryżu w 1975 roku i został pochowany na cmentarzu Père‑Lachaise.
Upamiętnienia, wystawy i inscenizacje związane z Katowicami
W miejscu, gdzie mieszkał w dzieciństwie (ul. T. Kościuszki 47), od 2012 do 2021 roku funkcjonował Dział Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic. Na fasadzie tej kamienicy, od strony ulicy Józefa Rymera, w 2008 roku umieszczono pamiątkową tablicę poświęconą Bellmerowi.
Pierwsza w Polsce wystawa prac Bellmera odbyła się w 1996 roku w ramach V Festiwalu Ars Cameralis i zrealizował ją Marek Zieliński. Na przełomie 2002 i 2003 roku Muzeum Śląskie w Katowicach pokazało fotografie i grafiki artysty w setną rocznicę jego urodzin. W 2015 roku w gmachu głównym Muzeum Historii Katowic zaprezentowano wystawę czasową Bellmer/Visat, kuratorowała ją Natalia Kruszyna.
W Katowicach istniała także kawiarnia Bellmer Cafe — najpierw przy ulicy Warszawskiej 2, a potem przy Placu Wolności 9; działała do 2017 roku. Twórczość Bellmera zainspirowała spektakle i performance: w 2009 roku w Teatrze Śląskim wystawiono biograficzną sztukę Tomasza Mana pt. „Świat jest skandalem”, a w 2010 roku grupa SUKA OFF pokazała performance „Die Puppe”. W 2011 roku Teatr A Part w Katowicach wystawił sztukę „Cyrk Bellmer”.
Upamiętnienia poza Polską i tłumaczenia tekstów
Na fasadzie budynku przy Ehrenfelsstraße 8a w Berlinie umieszczono tablicę upamiętniającą okres, gdy Bellmer mieszkał w tym domu. Kilka jego tekstów i cykli zostało przetłumaczonych i opublikowanych.
Do tłumaczonych tekstów należą m.in. „Lalka”, przełożona przez J. St. Burasa i wydana w zbiorze Konstanty A. Jeleński, Bellmer albo anatomia nieświadomości fizycznej i miłości (słowo/obraz terytoria 2013), oraz „Ojciec. Striptiz”, przełożone przez J. Dąbrowskiego i opublikowane w „Pole. Dwumiesięcznik literacki” nr 3/2023.
